Bilans spółki krok po kroku i pozycje, które sprawdza analityk kredytowy

Bilans spółki to zestawienie jej majątku, czyli aktywów, oraz źródeł jego finansowania, czyli pasywów, na jeden konkretny dzień, zwykle ostatni dzień roku obrotowego. Obie strony zawsze mają tę samą sumę. Analityk kredytowy nie czyta bilansu od góry do dołu, tylko szuka odpowiedzi na trzy pytania: czy spółka ma z czego spłacić bieżące zobowiązania, czy nie jest nadmiernie zadłużona i czy wspólnicy mają w niej własne pieniądze. Poniżej przechodzimy przez kolejne pozycje w tej właśnie kolejności.

Jak zbudowany jest bilans

Układ bilansu spółki z o.o. wynika z załącznika do ustawy o rachunkowości. Mniejsze spółki mogą stosować układ uproszczony, ale główne grupy są takie same.

Bilans zawsze ma dwie kolumny: stan na koniec bieżącego i poprzedniego roku. Już z jednego sprawozdania widzisz więc kierunek zmian.

Krok pierwszy, kapitał własny

Analityk zaczyna od pasywów, a konkretnie od kapitału własnego. To pieniądze wspólników: wniesione przy założeniu i zatrzymane z zysków. Im wyższy udział kapitału własnego w sumie bilansowej, tym większa poduszka na straty, zanim zaczną tracić wierzyciele.

• Kapitał podstawowy w spółce z o.o. to kapitał zakładowy, najmniej 5 000 zł. Sam w sobie mało mówi o sile spółki.
• Wynik z lat ubiegłych pokazuje, czy spółka przez lata zarabiała i zatrzymywała zysk, czy kumulowała straty.
• Wynik netto bieżącego roku to ostatnia porcja zysku albo straty.

Ujemny kapitał własny to sygnał, który analitycy traktują bardzo poważnie: wszystkie aktywa nie wystarczą na pokrycie zobowiązań. Dla spółki z o.o. kodeks spółek handlowych przewiduje obowiązek zwołania zgromadzenia wspólników w sprawie dalszego istnienia spółki, gdy bilans wykaże stratę przewyższającą sumę kapitału zapasowego i rezerwowych oraz połowę kapitału zakładowego.

Przykład: kapitał zakładowy 50 tys. zł, kapitał zapasowy 20 tys. zł, strata z lat ubiegłych i bieżącego roku łącznie 90 tys. zł. Strata przewyższa sumę 20 tys. zł i 25 tys. zł, więc zarząd musi zwołać takie zgromadzenie.

Krok drugi, zobowiązania i ich termin

Teraz analityk patrzy, ile spółka jest winna i kiedy. Zobowiązania krótkoterminowe są wymagalne w ciągu roku i obejmują przede wszystkim dostawców, kredyty obrotowe, podatki i wynagrodzenia. Długoterminowe to głównie kredyty inwestycyjne, leasing i pożyczki od wspólników.

Na co zwraca uwagę:

• Pożyczki od wspólników. Duża kwota pożyczek od właścicieli bywa w praktyce traktowana jak quasi kapitał, ale formalnie jest długiem i może zostać wypowiedziana.
• Zobowiązania publicznoprawne. Rosnące zaległości wobec urzędu skarbowego i ZUS to jeden z najwcześniejszych sygnałów kłopotów z płynnością.
• Rezerwy. Rezerwy na przyszłe zobowiązania, na przykład na sprawy sądowe albo gwarancje, pokazują ryzyka, które jeszcze nie stały się długiem.

Wskaźnik zadłużenia ogólnego

Liczy się go jako zobowiązania i rezerwy podzielone przez sumę bilansową. Przy aktywach 10 mln zł i zobowiązaniach z rezerwami 7 mln zł wskaźnik wynosi 0,7. Czy to dużo, zależy od branży: dla hurtowni z dużym kredytem kupieckim to wartość typowa, dla firmy doradczej bez majątku wysoka. Dlatego wskaźnik ma sens dopiero na tle innych spółek z tego samego działu PKD.

Krok trzeci, aktywa obrotowe i płynność

Po stronie aktywów analityk zaczyna od tego, co szybko zamienia się w gotówkę.

Wskaźnik płynności bieżącej

Aktywa obrotowe podzielone przez zobowiązania krótkoterminowe. Przykład: aktywa obrotowe 4,8 mln zł, zobowiązania krótkoterminowe 4 mln zł daje 1,2. Wartość poniżej 1 oznacza, że nawet zamiana całego majątku obrotowego na gotówkę nie pokryłaby bieżących długów.

Wskaźnik płynności szybkiej

To samo, ale bez zapasów, bo te sprzedają się najwolniej. Jeśli w przykładzie zapasy to 2 mln zł, płynność szybka wynosi 0,7. Duża różnica między obiema miarami oznacza, że płynność spółki zależy od tego, czy sprzeda towar.

Należności i rotacja

Należności krótkoterminowe podzielone przez roczne przychody i pomnożone przez 365 dają przybliżony czas ściągania należności w dniach. Przy należnościach 1,5 mln zł i przychodach 9 mln zł to około 61 dni. Jeśli ta liczba rośnie z roku na rok szybciej niż przychody, spółka albo kredytuje klientów coraz dłużej, albo ma kłopot ze ściąganiem pieniędzy.

Środki pieniężne

Gotówka na dzień bilansowy w relacji do zobowiązań krótkoterminowych pokazuje bufor bezpieczeństwa. Pamiętaj, że to stan z jednego dnia, a spółka mogła wpłacić kredyt tuż przed końcem roku.

Krok czwarty, aktywa trwałe

Na końcu analityk sprawdza, w co spółka zainwestowała. Rzeczowe aktywa trwałe, czyli nieruchomości, maszyny i pojazdy, mogą stanowić zabezpieczenie kredytu. Wartości niematerialne, na przykład oprogramowanie albo wartość firmy z przejęcia, trudniej spieniężyć. Duże inwestycje długoterminowe w udziały innych spółek sugerują strukturę grupy i każą sprawdzić, czy spółka nie udziela poręczeń za podmioty powiązane.

Złota reguła finansowania mówi, że aktywa trwałe powinny być finansowane kapitałem własnym i długiem długoterminowym. Spółka, która finansuje inwestycje kredytem obrotowym, jest wrażliwa na wypowiedzenie tego kredytu.

Bilans to nie wszystko

Bilans pokazuje jeden dzień. Analityk zawsze zestawia go z rachunkiem zysków i strat, żeby wiedzieć, czy spółka zarabia na obsługę długu. Popularna miara to dług netto do EBITDA: przy długu netto 3 mln zł i EBITDA 1,2 mln zł wskaźnik 2,5 oznacza, że spłata długu z zysku operacyjnego zajęłaby około dwóch i pół roku. O tym, skąd wziąć same pliki, piszemy w tekście gdzie znaleźć sprawozdanie finansowe spółki, a o samej stronie bilansu na bilans spółki.

Bilans spółki w PrzedsiębiorcyBiz

Po wpisaniu nazwy, NIP albo numeru KRS w wyszukiwarce otwierasz profil spółki z tabelą pięciu lat: aktywa, kapitał własny, zobowiązania, gotówka, przychody, wynik i EBITDA. Wskaźniki zobowiązań do aktywów i gotówki do zobowiązań krótkoterminowych są już policzone i mają percentyl w dziale PKD w Polsce i w województwie, z odwróconą osią przy zadłużeniu, bo niższa wartość jest korzystniejsza.

Spółkę dodajesz do obserwowanych i dostajesz alert o nowym sprawozdaniu, a w planie Analityk także alert progowy, gdy w nowym bilansie pojawia się ujemny kapitał własny albo strata. Raport PDF dołączasz do wniosku kredytowego, a eksport XLSX i CSV pozwala przeliczyć własne wskaźniki. Wzory wszystkich wskaźników są w metodologii, plany w cenniku, a opis zastosowań dla zespołów ryzyka na stronie dla analityków ryzyka.